Skip to content

Yogatārāvalī

– Ādi Śaṁkara –

  1. वन्दे गुरूणां चरणारविन्दे सन्दर्शितस्वात्मसुखावबोधे। जनस्य ये जाङ्गलिकायमाने संसारहालाहलमोहशान्त्यै॥
    • vande gurūṇāṁ caraṇa + aravinde sandarśita + svātma + sukha + avabodhe, janasya ye jāṅgalikāyamāne saṁsāra + hālāhala + moha + śāntyai.
    • Venerez lotușii picioarelor maeștrilor – trezvie a beatitudinii manifestării propriului Sine (ātman) – ce acționează precum vracii întru alinarea confuziei (moha) dată de otrăva (hālāhalasaṁsāra-ei!
  2. सदाशिवोक्तानि सपादलक्षलयावधानानि वसन्ति लोके। नादानुसन्धानसमाधिमेकं मन्यामहे मान्यतमं लयानाम्॥
    • sadāśivoktāni sapāda + lakṣalayāvadhānāni vasanti loke, nādānusandhāna + samādhim – ekaṁ manyāmahe mānyatamaṁ layānām. 
  3. सरेचपूरैरनिलस्य कुम्भैः सर्वासु नाडीषु विशोधितासु। अनाहताख्यो बहुभिः प्रकारैरन्तः प्रवर्तेत सदा निनादः॥
    • sarecapūrairanilasya kumbhaiḥ sarvāsu nāḍīṣu viśodhitāsu, anāhatākhyo bahubhiḥ prakārairantaḥ pravarteta sadā ninādaḥ.
  4. नादानुसन्धान नमोऽस्तु तुभ्यं त्वां साधनं तत्त्वपदस्य जाने। भवत्प्रसादात्पवनेन साकं विलीयते विष्णुपदे मनो मे॥
    • nādānusandhāna namo – astu tubhyaṁ tvāṁ sādhanaṁ tattva + padasya jāne, bhavat – prasādāt – pavanena sākaṁ vilīyate viṣṇupade mano me.
  5. जालन्धरोड्याणनमूलबन्धाञ्जल्पन्ति कण्ठोदरपायुमूलान्। बन्धत्रयेऽस्मिन्परिचीयमाने बन्धः कुतो दारुणकालपाशात्॥
    • jālandhara + uḍyāṇana + mūla + bandhāñ – jalpanti kaṇṭhodara + pāyu + mūlān, bandhatraye – asmin – paricīyamāne bandhaḥ kuto dāruṇakālapāśāt.
  6. ओड्याणजालन्धरमूलबन्धैरुन्निद्रितायामुरगाङ्गनायाम्। प्रत्यङ्‌मुखत्वात्‌प्रविशन्‌सुषुम्नां गमागमौ मुञ्चति गन्धवाहः॥
    • oḍyāṇa + jālandhara + mūla + bandhair – unnidritāyāmuragāṅganāyām, pratyaṅ – mukhatvāt – praviśansuṣumnāṁ gamāgamau muñcati gandhavāhaḥ.
  7. उत्थापिताधारहुताशनोल्कैराकुञ्चनैः शश्वदपानवायोः। सन्तापिताच्चन्द्रमसः पतन्तीं पीयूषधारां पिबतीह धन्यः॥
    • utthāpitādhārahutāśanolkair – ākuñcanaiḥ śaśvad + apāna + vāyoḥ, santāpitāc – candra + masaḥ patantīṁ pīyūṣa + dhārāṁ pibatīha dhanyaḥ.
  8. बन्धत्रयाभ्यासविपाकजातां विवर्जितां रेचकपूरकाभ्याम्। विशोषयन्तीं विषयप्रवाहं विद्यां भजे केवलकुम्भरूपाम्॥
  9. अनाहते चेतसि सावधानैरभ्यासशूरैरनुभूयमाना। संस्तम्भितश्वासमनःप्रचारा सा जृम्भते केवलकुम्भकश्रीः॥
    • anāhate cetasi sāvadhānair – abhyāsa + śūrair – anubhūyamānā, saṁstambhitaśvāsamanaḥpracārā sā jṛmbhate kevalakumbhakaśrīḥ.
  10. सहस्रशः सन्तु हठेषु कुम्भाः सम्भाव्यते केवलकुम्भ एव। कुम्भोत्तमे यत्र तु रेचपूरौ प्राणस्य न प्राकृतवैकृताख्यौ॥
    • sahasraśaḥ santu haṭheṣu kumbhāḥ sambhāvyate kevala + kumbha eva, kumbhottame yatra tu reca + pūrau prāṇasya na prākṛtavaikṛtākhyau.
  11. त्रिकूटनाम्नि स्तिमितेऽन्तरङ्गे खे स्तम्भिते केवलकुम्भकेन। प्राणानिलो भानुशशाङ्कनाड्यौ विहाय सद्यो विलयं प्रयाति॥
    • trikūṭanāmni stimite – antar + aṅge khe stambhite kevala + kumbhakena, prāṇa + ānilo bhānu + śaśāṅka + nāḍyau vihāya sadyo vilayaṁ prayāti.
  12. प्रत्याहृतः केवलकुम्भकेन प्रबुद्धकुण्डल्युपभुक्तशेषः। प्राणः प्रतीचीनपथेन मन्दं विलीयते विष्णुपदान्तराले॥
    • pratyāhṛtaḥ kevala + kumbhakena prabuddha + kuṇḍaly + upabhukta + śeṣaḥ, prāṇaḥ pratīcīna + pathena mandaṁ vilīyate viṣṇu + padāntarāle.
  13. निरङ्कुशानां श्वसनोद्गमानां निरोधनैः केवलकुम्भकाख्यैः। उदेति सर्वेन्द्रियवृत्तिशून्यो मरुल्लयः कोऽपि महामतीनाम्॥
    • niraṅkuśānāṁ śvasanodgamānāṁ nirodhanaiḥ kevala + kumbhakākhyaiḥ, udeti sarva + indriya + vṛtti + śūnyo marul + layaḥ ko – api mahāmatīnām.
  14. न दृष्टिलक्ष्याणि न चित्तबन्धो न देशकालौ न च वायुरोधः। न धारणाध्यानपरिश्रमो वा समेधमाने सति राजयोगे॥
  15. अशेषदृश्योज्झितदृङ्‌मयानामवस्थितानामिह राजयोगे। न जागरो नापि सुषुप्तिभावो न जीवितं नो मरणं विचित्रम्॥
    • aśeṣa + dṛśyojjhita + dṛṅ + mayānām – avasthitānāmiha rājayoge, na jāgaro nāpi suṣuptibhāvo na jīvitaṁ no maraṇaṁ vicitram.
  16. अहम्ममत्वाद्‌व्यपहाय सर्व श्रीराजयोगे स्थिरमानसानाम्। न द्रष्टृता नास्ति च दृश्यभावः सा जृम्भते केवलसंविदेव॥
    • aham + mamatvād – vyapahāya sarva śrīrājayoge sthiramānasānām, na draṣṭṛtā nāsti ca dṛśya + bhāvaḥ sā jṛmbhate kevala + saṁvid – eva.
  17. नेत्रे ययोन्मेषनिमेषशून्ये वायुर्यया वर्जितरेचपूरः। मनश्च सङ्कल्पविकल्पशून्यं मनोन्मनी सा मयि सन्निधत्ताम्॥
    • netre yayonmeṣa + nimeṣa + śūnye vāyur – yayā varjita + reca + pūraḥ, manaś – ca saṅkalpa + vikalpa + śūnyaṁ manonmanī sā mayi sannidhattām.
  18. चित्तेन्द्रियाणां चिरनिग्रहेण श्वासप्रचारे शमिते यमीन्द्राः। निवातदीपा इव निश्चलाङ्गाः मनोन्मनीमग्नधियो भवन्ति॥
    • citts + indriyāṇāṁ ciranigraheṇa śvāsapracāre śamite yamīndrāḥ, nivātadīpā iva niścalāṅgāḥ manonmanīmagnadhiyo bhavanti.
  19. उन्मन्यवस्थाधिगमाय विद्वन् उपायमेकं तव निर्दिशामः। पश्यन्नुदासीनतया प्रपञ्चं सङ्कल्पमुन्मूलय सावधानः॥
    • unmany + avasthādhigamāya vidvan upāyamekaṁ tava nirdiśāmaḥ, paśyan – nudāsīnatayā prapañcaṁ saṅkalpam – unmūlaya sāvadhānaḥ.
  20. प्रसह्य सङ्कल्पपरंपराणां संभेदने सन्ततसावधानम्। आलम्बनाशादपचीयमानं शनैः शनैः शान्तिमुपैति चेतः॥
    • prasahya saṅkalpa + paraṁparāṇāṁ saṁbhedane santatasāvadhānam, ālambanāśādapacīyamānaṁ śanaiḥ śanaiḥ śāntimupaiti cetaḥ.
  21. निश्वासलोपैर्निभृतैः शरीरैर्नेत्राम्बुजैरर्धनिमीलितैश्च। आविर्भवन्तीममनस्कमुद्रामालोकयामो मुनिपुङ्गवानाम्॥
    • niśvāsalopair – nibhṛtaiḥ śarīrair – netrāmbujair – ardha + nimīlitaiś – ca, āvirbhavantīmamanaskamudrāmālokayāmo muni + puṅgavānām.
  22. अमी यमीन्द्राः सहजामनस्कादहंममत्वे शिथिलायमाने। मनोतिगं मारुतवृत्तिशून्यं गच्छन्ति भावं गगनावशेषम्॥
    • amī yamīndrāḥ sahajāmanaskād – ahaṁ + mama + tve śithi + lāyamāne, manotigaṁ mārutavṛtti + śūnyaṁ gacchanti bhāvaṁ gaganāvaśeṣam.
  23. निवर्तयन्तीं निखिलेन्द्रियाणि प्रवर्तयन्तीं परमात्मयोगम्। संविन्मयीं तां सहजामनस्कां कदा गमिष्यामि गतान्यभावः॥
    • nivartayantīṁ nikhilendriyāṇi pravartayantīṁ paramātmayogam, saṁvin – mayīṁ tāṁ sahajāmanaskāṁ kadā gamiṣyāmi gatānyabhāvaḥ.
  24. प्रत्यग्‌विमर्शातिशयेन पुंसां प्राचीनगन्धेषु पलायितेषु। प्रादुर्भवेत्‌काचिदजाड्यनिद्रा प्रपञ्चचिन्तां परिवर्जयन्ती॥
    • pratyag + vimarśātiśayena puṁsāṁ prācīna + gandheṣu palāyiteṣu, prādurbhavet – kācidajāḍya + nidrā prapañca + cintāṁ parivarjayantī.
  25. विच्छिन्नसङ्कल्पविकल्पमूले निःशेषनिर्मूलितकर्मजाले। निरन्तराभ्यासनितान्तभद्रा सा जृम्भते योगिनि योगनिद्रा॥
    • vicchinna + saṅkalpa + vikalpa + mūle niḥśeṣa + nirmūlita + karma + jāle, nirantarābhyāsanitāntabhadrā sā jṛmbhate yogini yoga + nidrā.
  26. विश्रान्तिमासाद्य तुरीयतल्पे विश्वाद्यवस्थात्रितयोपरिस्थे। संविन्मयीं कामपि सर्वकालं निद्रां सखे निर्विश निर्विकल्पाम्॥
    • viśrāntimāsādya turīya + talpe viśvādyavasthātritayoparisthe, saṁvinmayīṁ kāmapi sarvakālaṁ nidrāṁ sakhe nirviśa nirvikalpām.
  27. प्रकाशमाने परमात्मभानौ नश्यत्यविद्यातिमिरे समस्ते। अहो बुधा निर्मलदृष्टयोऽपि किञ्चिन्न पश्यन्ति जगत्समग्रम्॥
    • prakāśamāne paramātma + bhānau naśyatyavidyātimire samaste, aho budhā nirmala + dṛṣṭayo – api kiñcin – na paśyanti jagat + samagram.
  28. सिद्धिं तथाविधमनोविलयां समाधौ श्रीशैलश्रृङ्गकुहरेषु कदोपलप्स्ये। गात्रं यदा मम लताः परिवेष्टयन्ति कर्णे यदा विरचयन्ति खगाश्च नीडान्॥
    • siddhiṁ tathāvidhamanovilayāṁ samādhau śrīśailaśrṛṅgakuhareṣu kadopalapsye, gātraṁ yadā mama latāḥ pariveṣṭayanti karṇe yadā viracayanti khagāśca nīḍān.
  29. विचरतु मतिरेषा निर्विकल्पे समाधौ कुचकलशयुगे वा कृष्णसारेक्षणानाम्। चरतु जडमते वा सज्जनानां मते वा मतिकृतगुणदोषा मां विभुं न स्पृशन्ति॥
    • vicaratu matireṣā nirvikalpe samādhau kucakalaśayuge vā kṛṣṇa + sārekṣaṇānām, caratu jaḍamate vā sajjanānāṁ mate vā matikṛtaguṇadoṣā māṁ vibhuṁ na spṛśanti.

      ॥ इति श्री आदि शङ्करभगवत्पाद विरचितं योगतारावली सम्पूर्णम्॥
      iti śrī ādi śaṅkara + bhagavat + pāda viracitaṁ yoga + tārāvalī sampūrṇam